Historija sportskog penjanja na prostoru bivše Jugoslavije duboko je povezana s bogatom alpinističkom tradicijom. Ono što je počelo kao priprema za zahtjevne uspone u Alpama i na Himalajima, postepeno se razvilo u moderan sportski pravac.
U ovom periodu penjanje nije bilo zaseban sport, već vještina unutar alpinizma. Slovenija je, zbog svoje blizine Alpama, postala kolijevka vertikalnih aktivnosti. Penjači poput Klementa Juga postavili su prve standarde slobodnog penjanja još tokom 1920-ih godina. Područja poput Paklenice (Hrvatska), Kamniško-Savinjskih Alpa (Slovenija) i stijena oko Sarajeva (Romanija, Dariva, Bukovik) služila su kao poligoni za razvoj tehničkih vještina i penjačkog znanja.
Velika promjena dogodila se kada se etika slobodnog penjanja proširila širom Jugoslavije, gdje se oprema koristila isključivo za sigurnost, a ne za napredovanje u smjeru. Godina 1978. označila je prekretnicu kada su slovenski penjači poput Iztoka Tomazina donijeli ideje iz SAD-a i zapadne Evrope. Počeli su se pojavljivati kraći, tehnički zahtjevniji sportski smjerovi. Godine 1986. događaj „Marjan 86“ u Splitu postao je jedno od prvih neslužbenih takmičenja u slobodnom penjanju. Prvi sportski penjač iz Bosne i Hercegovine, Edin Durmo, učestvovao je kao sudija i predstavio ideju sportskog penjanja na prirodnoj stijeni u BiH. Sarajevska škola alpinizma (SŠA) na Romaniji i Darivi promovisala je slobodno penjanje kao dio pripreme za alpinističke ekspedicije, ali se ubrzo razvila grupa penjača koja je bila fokusirana na čistu težinu i ljepotu kraćih smjerova. Do kraja 1980-ih godina sportsko penjanje počelo je poprimati svoj pravi oblik. Jugoslavenski planinarski savez (član UIAA-e) pratio je svjetske trendove, a penjači su počeli učestvovati na međunarodnim takmičenjima. Penjališta su se razvijala širom zemlje — od Istre i Dalmacije do Romanije i Makedonije (Matka). Prvi sportski smjerovi u Bosni i Hercegovini opremljeni su 1991. godine na Romaniji, zahvaljujući Edinu Durmi.
Historija sportskog penjanja u Bosni i Hercegovini priča je o entuzijazmu, prelasku iz alpinizma u sportsko penjanje i snažnoj otpornosti čak i u najtežim vremenima. Desetljećima su planine oko Sarajeva (Romanija, Trebević, Bukovik) bile poligoni za obuku alpinista. Područje Darive postalo je jedno od ključnih mjesta gdje su penjači razvijali tehniku za velike alpinističke ekspedicije. Tokom opsade Sarajeva, slobodno penjanje pod snajperskom vatrom predstavljalo je jedan od rijetkih načina bijega od ratne stvarnosti. Penjači su posjećivali Darivu i Babin Zub, čak podižući zastavu Republike Bosne i Hercegovine na stijeni kao simbol otpora i mentalne snage. Tokom rata, improvizovana penjačka stijena izgrađena je na FIS-u u Sarajevu, omogućavajući treninge kada penjanje na otvorenom nije bilo moguće — jedan od ranih temelja sportskog penjanja u BiH. Nakon rata (1992–1995), 1997. godine prvo zvanično sportsko penjalište na Darivi opremljeno je uz podršku SFOR-a i komandanta Roberta Ferrantea (Italija), stvarajući prvu generaciju sportskih penjača u Bosni i Hercegovini. Sportsko penjanje u BiH nije započelo u dvoranama kao u mnogim drugim zemljama, već iz Sarajevske škole alpinizma.
Ključni doprinositelji:
Uprkos ratnim razaranjima, Bosna i Hercegovina je sačuvala svoju penjačku zajednicu. Sarajevo i Zenica postali su centri razvoja novih klubova i umjetnih stijena. Muhamed Šišić osnovao je „Yeti“ u Sarajevu, dok su „Snaga“ i kasnije „Scorpio“ osnovani u Zenici od strane Edina Durme, stvarajući prvu generaciju penjača na područjima Darive, Drežnice i Kamenoloma. Rana oprema bila je veoma ograničena. Penjači su izrađivali pojaseve od automobilskih sigurnosnih pojaseva, a obuću od prepravljenih fudbalskih patika. Postavljanje boltova vršilo se električnim bušilicama napajanim iz automobilskih akumulatora, često uz pomoć upaljenog automobila kao izvora energije. Prva takmičenja organizovao je Muhamed Šišić („Yeti“) na Darivi i Babinom Zubu, a kasnije ih je nastavio Edin Durmo u Zenici i Drežnici.
Druga generacija penjačkih klubova razvila se iz temelja koje je postavila prva generacija. Adnan Ćatić iz Sarajeva, višestruki prvak BiH i međunarodni takmičar, osnovao je „Red Point“ 2003. godine s ciljem promocije sportskog penjanja. Edin Zuhrić osnovao je „No Comment“ 2004. godine, dodatno razvijajući sarajevsku penjačku scenu. Zajedno sa Salihom Mulaosmanovićem razvili su Špicastu Stijenu iznad Sedrenika, gdje je Salih kasnije ispenjao prvi smjer težine 8a+ u Bosni i Hercegovini („No chipping no cry“). Penjanje se zatim proširilo širom zemlje kroz klubove: „No Limit“, „PD Željezničar“, „Extreme“, „Solo“, „Neretva“, „Blagaj Climbing“. Mostar je postao jedan od ključnih centara kroz ASPK „Neretva“ i Vedrana Ugljena, koji je razvio jednu od najboljih bouldering dvorana u BiH. Salih Mulaosmanović preselio je fokus razvoja na područja Drežnice, Stoca i Rupe. Banja Luka je nastavila veliki razvoj kroz klubove „Extreme“ i „Solo“, izgradnjom dvorana i razvojem više od 10 vanjskih penjališta poput Pecke i kanjona Tijesno. Festivali poput Pecka Climbing Festa i Drill and Chill-a donijeli su međunarodnu pažnju. Pecka je dobila prve smjerove težine 8b/8b+ u BiH, dok je Tijesno dostiglo nivoe 9a i 9a+ 2018. godine uz posjete Adama Ondre. Blagaj se također razvijao kroz rad Saliha Mulaosmanovića, koji je pomogao opremiti Vulin Potok i okolna područja. Prva vanjska umjetna stijena u BiH izgrađena je upravo tamo, što je dovelo do osnivanja „Blagaj Climbing“. Međunarodni penjači poput Vanje Reichla dali su veliki doprinos kroz mentorstvo lokalnih penjača i razvoj novih smjerova. Kasnije je Petar Bekavec („Splićo“) proširio penjanje u Mostaru i Blagaju. Blagaj Climbing Fest započeo je 2021. godine i nastavlja rasti. U Bihaću su tokom migrantske krize članovi italijanskog kluba „Flamingo Loophole“ razvili nova područja (Prskalo, Iron Feet, La Quercia) i izgradili dvoranu koju je kasnije preuzeo KES „Spectrum“. U Mostaru je Petar Bekavec razvio Podružje, dok je Denis Serdarević kasnije postao prvi bosanski penjač koji je ispenjao ocjenu 8b („Uranus“ u Austriji). Konačno, 2025. godine ostvaren je veliki historijski korak: penjački savezi Federacije BiH i Republike Srpske potpisali su sporazum u Banjoj Luci, formirajući nacionalni Savez sportskog penjanja Bosne i Hercegovine i otvarajući put prema formiranju državne reprezentacije.
Otkrij kako je strast prema penjanju prerasla u snažnu zajednicu širom cijele zemlje.
